भारत का सांस्कृतिक अभ्युदय 2022

सदियों की परतंत्रता के बाद 1947 में देश को राजनैतिक स्वतंत्रता तो मिली किन्तु, दुर्भाग्यवश उसके सांस्कृतिक स्वरूप पर होने वाले अनवरत हमलों पर कोई विराम न लग सका। स्वतंत्रता के 7 दशकों तक भी  हम ना तो अपने मंदिरों को मुक्त कर पाए, न नदियों को, न सांस्कृतिक विरासतों को, ना अपने महापुरुषों को। हमारे ऐतिहासिक गौरव या गौरवशाली परंपराएं थीं उनको ऐतिहासिक विकृतियों के चलते कुरूपित किया जाता रहा। उनकी वास्तविकता कभी समाज के सामने आ ही नहीं पाई। किंतु, 2014 में अचानक अप्रत्याशित रूप से भारत के सांस्कृतिक अभ्युदय का मार्ग प्रशस्त…

Read More

मंगळसूत्राची संकल्पना

मंगळसूत्राला आपल्याकडे सौभाग्यालंकार असे म्हटले जाते. फार वर्षांपूर्वी हा फक्त एक धागा म्हणून अस्तित्वात होता. या धाग्याबरोबर इतरही दागिन्यांनी वधूला सजवले जात असे. पारंपरिक मंगळसूत्रामध्ये सुद्धा आता विविध समाजाच्या प्रथेप्रमाणे वेगवेगळे प्रकार पाहायला मिळतात.  वर्गीकरणच करायचं झालं तर काही मंगळसूत्र छोटी असतात, काही मोठी असतात, काही ठाशीव असतात. थोडक्यात मंगळसूत्रही आता आधुनिक होत आहे. मंगळसूत्राचा उल्लेख कोणत्याही धार्मिक ग्रंथात ’सौभाग्यालंकार’ म्हणून केलेला नाही. हिंदू धर्मात ज्याला सौभाग्यालंकाराचे स्थान आहे. अशा मंगळसूत्राचा गैरवापर प्रसिद्ध फॅशन डिझाइनर सब्यसाचीने त्याच्या एका जाहिरातीत केला असल्याच्या बातम्या सध्या सोशल मीडियावर येत आहेत. ही जाहिरात आता…

Read More

चला महाराष्ट्र दिन साजरा करूया

1 मे हा महाराष्ट्र राज्याचा स्थापना दिवस होय. महाराष्ट्र हे भारतातील एक महत्वपूर्ण प्रगतिशील राज्य असून येथील समृद्ध परंपरा, नैसर्गिक विविधता व सांस्कृतिक वारसा जगविख्यात आहे. मराठी ही येथील प्रमुख भाषा असून 1 मेचा स्थापना दिवस दरवर्षी धूमधडाक्यात साजरा केला जातो.   इतिहास           १९४७ मध्ये जेव्हा भारत स्वतंत्र झाला, तेव्हा बाॅम्बे नावाचे राज्य होते व त्यात मराठी, गुजराती, कच्छी, कोकणी इत्यादी भाषा बोलणारे नागरिक होते. महाराष्ट्र हे मराठी राज्य व्हावे यासाठी येथील प्रमुख नेत्यांनी संयुक्त महाराष्ट्र समिती स्थापन करून मोठे आंदोलन केले. यामुळे 1960 मध्ये महाराष्ट्र…

Read More

गुढी पाडवा: शुभ नवीन वर्षाची सुरुवात.

गुढी पाडवा हा एक भारतीय सण आहे जो नवीन वर्षाच्या सुरूवातीस आणि महाराष्ट्रातील लोकांच्या हंगामाचा हंगाम साजरा करतो. गुढी हा शब्द ब्रह्माच्या ध्वजाचा संदर्भ घेण्यासाठी वापरला जातो (जो या दिवशी फडकावला जातो) तर पाडव संस्कृत शब्द पडद्वा किंवा पडद्वा या शब्दापासून आला आहे जो चंद्राच्या तेजस्वी अवस्थेच्या पहिल्या दिवसाचा संदर्भ घेतो. हिंदू दिनदर्शिकेनुसार चैत्र महिन्याच्या पहिल्या दिवशी हा उत्सव साजरा केला जातो, जो सामान्यत: ग्रेगोरियन दिनदर्शिकेनुसार मार्च-एप्रिल दरम्यान येतो. का साजरा केला जातो? या उत्सवाच्या उत्पत्तीविषयी आणखी एक प्रसिद्ध आख्यायिका भगवान राम यांची पत्नी सीता आणि भाऊ लक्ष्मण यांच्यासह वनवासातून…

Read More