गुढी पाडवा हा एक भारतीय सण आहे जो नवीन वर्षाच्या सुरूवातीस आणि महाराष्ट्रातील लोकांच्या हंगामाचा हंगाम साजरा करतो. गुढी हा शब्द ब्रह्माच्या ध्वजाचा संदर्भ घेण्यासाठी वापरला जातो (जो या दिवशी फडकावला जातो) तर पाडव संस्कृत शब्द पडद्वा किंवा पडद्वा या शब्दापासून आला आहे जो चंद्राच्या तेजस्वी अवस्थेच्या पहिल्या दिवसाचा संदर्भ घेतो. हिंदू दिनदर्शिकेनुसार चैत्र महिन्याच्या पहिल्या दिवशी हा उत्सव साजरा केला जातो, जो सामान्यत: ग्रेगोरियन दिनदर्शिकेनुसार मार्च-एप्रिल दरम्यान येतो.
का साजरा केला जातो?
या उत्सवाच्या उत्पत्तीविषयी आणखी एक प्रसिद्ध आख्यायिका भगवान राम यांची पत्नी सीता आणि भाऊ लक्ष्मण यांच्यासह वनवासातून अयोध्येत परतल्याच्या आसपास फिरत आहेत. रामाच्या राज्याभिषेकाच्या स्मरणार्थ ‘ब्रह्मध्वज’ किंवा ‘ब्रह्माचा ध्वज’ (गुढीची इतर नावे) फडकावले जातात. गुढी घराण्याच्या प्रवेशद्वारावर अयोध्येत विजयाचा झेंडा म्हणून फडकावलेल्या गुढीच्या स्मरणार्थ प्रस्थापित केली जाते. असा विश्वास आहे की भगवान राम या दिवशी बालीच्या राजावर विजय मिळवत होते.
गुढीचे महत्त्व-
असे मानले जाते की एखाद्याच्या घराच्या बाहेर गुढी फडकावणे कोणत्याही वाईट प्रभावापासून दूर राहते आणि शुभेच्छा आणि भरभराट होते. हा दिवस एक शुभ दिवस मानला जात असल्याने बरेच व्यापारी या दिवशी त्यांचे उद्घाटन करतात.
विविध भाषांमध्ये ज्ञात- वर्णन
लोक सकाळी स्वत: ला स्वच्छ करतात आणि स्त्रिया केसांवर बांधलेल्या गजराचा वास घेतात आणि या दिवशी नवीन पारंपारिक कपडे घालतात. पुरुष पांढरा ‘धोती’ आणि चमकदार रंगाचा (बहुधा केशर) ‘कुर्ता’ परिधान करतात. पारंपारिक महाराष्ट्रीयन पगडी भगवा रंगाचा ‘फेटा’ ऊर्फ ‘पट्टा’ देऊन हा लुक पूर्ण झाला आहे. महिला चमकदार रंगाची पारंपारिक 9-यार्ड साडी आणि शॉर्ट-स्लीव्ह ब्लाउजमध्ये स्वत: ला शोभतात. हे फुलांचे आणि दागिन्यांसह पूरक आहे खासकरुन पारंपारिक ‘कोल्हापुरी साझ’. गुढी लाँच केल्यानंतर एक छोटी पूजा केली जाते.
दरवर्षी वार्षिक मिरवणूक काढली जाते. ही परंपरा केवळ मनोरंजकच नाही तर संपूर्ण महाराष्ट्राची सांस्कृतिक आणि धार्मिक समृद्धीदेखील दर्शवते. आणि प्रक्रियेत, नागरिकांमध्ये आपुलकीची भावना, सांस्कृतिक आणि वांशिक ऐक्य आणि बंधुता वाढवण्याद्वारे ते एकत्रित होते. साथीच्या रोगामुळे कोणीही इतका आनंद आणि उत्साहाने गुढीपाडवा साजरा करू शकत नाही परंतु तरीही कुटुंबातील सदस्यांसह जुन्या परंपरा आणि विधी पाळतात.
